P dalgası yayılma doğrultusu ile aynı yönde parçacık hareketi oluşturur.
Çok büyük depremler veya deprem merkezine çok yakın yerler dışında yıkıma
neden olmazlar.
S dalgası, yaylıma doğrultusuna dik yönde parçacık hareketine neden olur.
Kütlenin şekil değişimine neden olur. Yapılarda hasar ve yıkıma S dalgası
ile yüzeydeki yansımaları R, L dalgaları neden olur.
P ve S dalgasının yaylıma hızı farklı olduğundan ilk ulaşan saniyede
ortalama 7-8 km. hızla hareket eden P dalgalarıdır (P dalga hızı: 5 - 9
km/sn.). S dalgası, P dalgası hızının yarı değerindedir. Bu nedenle
yapılar ilk önce P dalgalarıyla sarsılıp, yıkıcı olan S dalgalarına maruz
kalırlar. Sismik dalgaların bu özelliklerinden faydalanarak uzaklığa bağlı
olarak yıkımdan korunmak için kaç saniyenin olduğunu hesaplamak mümkün
olabilmektedir. Ortalama her 7-8 km için 1 sn. süre düşünülebilir.(RESİM
1)
Depremin ilk 5. saniyesinde merkez üssünden yaklaşık 35-40 km'lik yarı
çaptaki alanda P dalgalarının etkisiyle deprem hissedilir. Yaklaşık 20
km'lik yarı çaptaki alanda ise S dalgalarının etkisiyle salınım ve hasar
oluşur. Yaklaşık 15 km'lik çaptaki alanda deprem büyüklüğü oranında yıkım
oluşur (RESİM 2)
Depremin ilk 10. saniyesinde merkez üssünden
yaklaşık 70-80 km'lik yarı çaptaki alanda P dalgalarının etkisiyle deprem
hissedilir. Yaklaşık 40 km'lik yarıçaptaki alanda ise S dalgalarının
etkisiyle salınım ve hasar oluşur. Yaklaşık 30 km'lik çaptaki alanda
deprem büyüklüğü oranında yıkım oluşur (RESİM 3)
Depremin ilk 20.
saniyesinde merkez üssünden 140-160 km'lik yarı çaptaki alanda P
dalgalarının etkisiyle deprem hissedilir. Yaklaşık 80 km'lik yarı çaptaki
alanda ise S dalgalarının etkisiyle salınım ve hasar oluşur. Yaklaşık 60
km'lik çaptaki alanda deprem büyüklüğünde yıkım oluşur(RESİM 4) |